Op basis van het Bestuursakkoord Water (2011) en de Omgevingswet (2024) hebben de provincies een belangrijke rol in het wegen van water en andere belangen die ruimte vragen, zoals woningbouw, economie en energie. Als ‘gebiedsregisseur’ zijn zij verantwoordelijk voor een integrale visie op gebieden en het maken van keuzes wanneer ruimtelijke belangen botsen. 

Deze rol wordt steeds belangrijker nu het Nederlandse watersysteem tegen zijn grenzen aanloopt, aldus de Randstedelijke Rekenkamer. Het klimaat wordt natter, warmer en droger en tegelijkertijd neemt de watervraag toe. Dit maakt de opgaven waterveiligheid, watervoorziening en waterkwaliteit steeds urgenter. 

In zijn nieuwste onderzoek stelt de Rekenkamer de vraag hoe en in hoeverre de provincies Flevoland, Noord-Holland, Utrecht en Zuid-Holland die waterbelangen meewegen in de ruimtelijke ordening. Het antwoord is voor die vier provincies "in grote lijnen" vergelijkbaar, zegt projectleider Iddo van der Giessen. 

Bodemdaling
"Ze brengen de waterbelangen goed in beeld, bijvoorbeeld met digitale kaarten van klimaatrisico’s en het ontwikkelen van afwegingskaders. Ook zoeken ze naar slimme combinaties van functies, zoals waterberging met natuur en recreatie. En er zijn goede voorbeelden van samenwerkingen met bijvoorbeeld waterschappen." 

De rol van gebiedsregisseur vraagt echter ook om het sturen op keuzes, juist vanwege de toenemende druk op het watersysteem. En dat lukt de provincies minder goed, ziet de Rekenkamer. 

"Bijvoorbeeld over de beschikbaarheid van water en het omgaan met bodemdaling in veenweidegebied. Hiervoor moeten zij nog essentiële stappen zetten."

^{De verschillende belangen die samenkomen in het landschap l Beeld Randstedelijke Rekenkamer}

Aanbevelingen
Maak duidelijke politieke keuzes met betrekking tot de wateropgaven door het toekennen van gewicht aan doelen en belangen aan de hand van kosten en baten, ook op de lange termijn, zo luidt dan ook een van de aanbevelingen. En zorg dat de basis op orde is door structurele wateropgaven structureel te begroten. 

Betrek in gebiedssamenwerkingen vanaf het begin samenwerkingspartners zoals waterschappen, zodat de relevante kennis, inzichten en risico’s direct op tafel liggen. Werk ook samen met andere provincies door kennis en kunde en zo nodig medewerkers uit te wisselen. 

"De personele capaciteit is beperkt", weet Van der Giessen. "Er is vaak wel formatie toegekend, maar het is lastig om die in te vullen vanwege de krappe arbeidsmarkt. Interprovinciale samenwerking is dan een kans."