Terugblik

Vanwege het veranderende klimaat - met steeds vaker langere droge periodes - leeft het onderwerp ‘Voldoende zoetwater’ in Noorderkwartier. Hoogheemraadschap Hollands Noorderkwartier (HHNK) heeft het initiatief genomen om te komen tot een programma Zoetwaterbeschikbaarheid. Gemeenten zijn benieuwd hoe zij kunnen bijdragen aan deze maatschappelijke opgave. Daarom organiseerde het netwerk Samen Blauwgroen op donderdag 30 oktober 2025 een bijeenkomst in Heerhugowaard rondom dit thema. Er waren circa vijftig aanwezigen van gemeenten, HHNK, PWN en andere organisaties. 

Koos Brouwer, werkzaam bij gemeente Medemblik en namens de West-Friese gemeenten aangesloten bij het kernteam van Ruimtelijke Adaptatie Noorderkwartier, leidde de middag in. Het doel van de middag was om een gevoel van urgentie te creëren, handelingsperspectieven te bespreken en te netwerken. 

Balans tussen vraag en aanbod 
Cecilia van Dalen, programmamanager Zoetwaterbeschikbaarheid bij HHNK, trapte de middag af met een presentatie over de aanleiding voor het programma. “Zoetwaterbeschikbaarheid staat in ons gebied meer onder druk. HHNK krijgt steeds vaker verzoeken om mee te werken aan maatregelen en oplossingen te zoeken om bijvoorbeeld verzilting tegen te gaan of de wateraanvoer te verbeteren. Maar het is een complexe opgave die HHNK niet alleen kan oplossen.” Volgens prognoses van het KNMI en Deltares zal er in de toekomst vaker een watertekort zijn; 1x in 5 jaar of vaker in plaats van nu 1x in 20 jaar. HHNK voorspelt 10% minder wateraanvoer via de rivieren en 35% meer vraag in piekperioden. Als we de kans op watertekort niet willen laten oplopen betekent dit dat er in bepaalde periodes een extra opgave van 45% moet worden overbrugd. Doelstelling is Noorderkwartier richting 2050 weerbaar te maken tegen watertekort. Dat betekent niet dat er nooit meer watertekorten zullen zijn, maar als er een tekort is partijen hier beter op voorbereid zijn. Cecilia vervolgt: “Het waterschap is vooralsnog vooral een waterverdeler. Vraag aan het bestuur is welk risico op watertekort acceptabel is en hoe hierop te anticiperen? Daarover besluit het algemeen bestuur van HHNK in december 2025.” Wat betreft de handelingsperspectieven voor gemeenten kan gedacht worden aan: 

• Zuinig gebruik (vooral tijdens droogte)
• Groenvoorziening droogtebestendig & evt. zouttolerant
• Klimaat adaptieve maatregelen Verhogen grondwaterstand i.v.m. funderingsproblematiek
• Adaptatie buitendijks gebied 

Drinkwater en Klimaatbuffer IJsselmeer 
Een van de zogenaamde ‘watervragers’ van het IJsselmeer, is PWN voor de productie van ons drinkwater. Beleidsadviseur Drinkwater Anne Swank gaf in haar presentatie aan dat vooral een te hoog chloridegehalte (zout) een probleem is. Het meeste zout komt vanuit de Waddenzee via sluizen in het IJsselmeer. “In de droge zomer van 2018 was de situatie penibel, maar het ging net goed. PWN is een kritische gebruiker van het IJsselmeerwater; we stoppen met de inname van zoetwater als het chloridegehalte hoger is dan 125 mg/L. Andere sectoren zoals de landbouw kunnen het water dan nog wel gebruiken.” Het IJsselmeer is eigenlijk een kale bak met weinig biodiversiteit. De gewenste situatie is een meer ecologisch gezond watersysteem. Daarom werkt PWN aan het project Klimaatbuffer, een zuiverend landschap als een natuurlijke voorzuivering voor de drinkwaterproductie. Met als doel om een extra schijf zoetwater te creëren voor andere watergebruikers van IJsselmeerwater doordat de huidige voorraad van 10 naar 50 dagen gaat in tijden van watertekort. PWN is nu op haar terrein in Andijk aan het testen met zuiveringstechnieken die in beoogd zijn in de klimaatbuffer. 
 
Na de twee presentaties was er gelegenheid om de kleine informatiemarkt te bezoeken en in gesprek te gaan met elkaar en met medewerkers van HHNK en PWN. Het was een inspirerende en nuttige middag. De presentaties kunt u inzien via de link hieronder.