

Provincie Noord-Holland streeft naar volledige klimaatbestendigheid in 2050. Instructieregel 6.75 van de provinciale Omgevingsverordening verankert deze ambitie in het proces rond nieuwe ruimtelijke ontwikkelingen. Vanaf 1 januari 2025 moet klimaatadaptatie hierin structureel een plek krijgen. Hoe dat in de praktijk in zijn werk gaat of moet gaan, stond centraal tijdens deze bijeenkomst van de Community of Practice.
Hoofdspreker in het gemeentehuis van Koggenland was Anna Goede van advies- en ingenieursbureau Witteveen+Bos. Zij was projectleider bij het opstellen van de handreiking bij artikel 6.75, dat ruimtelijke ontwikkelaars moet helpen bij de vertaling ervan naar de praktijk. Haar boodschap? “De instructieregel is dwingend, maar laat tegelijkertijd veel vrijheid; de handreiking is vooral bedoeld om te inspireren. Er is ruimte voor maatwerk en een eigen invulling.”
Waterbergingsregels in het omgevingsplan
De instructieregel schrijft voor dat bij ruimtelijke ontwikkelingen een risicoanalyse moet worden uitgevoerd. En als blijkt dat er klimaatrisico’s zijn, dan ben je als gemeente verplicht om maatregelen te nemen. Daarbij geldt het basisveiligheidsniveau van de MRA als norm. Anna: “Naast de bekende klimaatadaptieve thema’s zoals overstroming, wateroverlast, hitte en droogte, staan ook watertekort, verzilting en ecologische en chemische waterkwaliteit expliciet benoemd in het artikel.”
Anna geeft in haar presentatie voorbeelden hoe het artikel bij gemeenten al is geborgd in beleid. Zo heeft gemeente Amsterdam waterbergingsregels in haar omgevingsplan staan, namelijk een minimale waterberging van 60 liter per m². Dit correspondeert met het basisveiligheidsniveau bij het subthema wateroverlast op privaat terrein.
Een harde randvoorwaarde
Maar iets vastleggen in beleid is één ding, het effectief aan de orde stellen is iets anders. Voordat Anna het woord nam, waren plenair al een aantal stellingen besproken over de vraag wanneer klimaatadaptatie meegewogen moet worden in ruimtelijke plannen. De algemene teneur onder de aanwezigen: zo vroeg mogelijk, het liefst al in de initiatieffase. Sterker nog, klimaatbestendigheid zou aan de intaketafel een harde randvoorwaarde moeten zijn. En ja, veel gemeenten doen al een klimaatadaptieve toets bij nieuwe initiatieven.
Kwetsbaar voor overstroming
Maar een toets gaat nog niet zo ver als een risicoanalyse. Hoe je dat aanpakt, kwam aan de orde in een mooie testcase. Na een korte introductie van projectleider Bart Hoevers van gemeente Koggenland konden de deelnemers in groepen hun tanden zetten in een risicoanalyse rond een grote gebiedsontwikkeling in Avenhorn-West/De Goorn-Noord. Centraal werden de grootste risico’s besproken. Hoe verhouden de voorzieningen zich tot de zone van ecologie en water? Het gebied is kwetsbaar voor overstroming, als de dijk bij het IJsselmeer doorbreekt. Wordt er in de woningbouw rekening gehouden met de mogelijkheid om verticaal te evacueren?
Klimaatadaptieve checklist
Je hebt simpele en complexe risicoanalyses al naar gelang de omvang en aard van een project. Maar wil je de risicoanalyse echt recht doen, dan moet de nu gangbare, vrijblijvende klimaatadaptieve toets uitgewerkt worden in een uitgebreidere en redelijk standaard checklist, die niet later dan aan de omgevingstafel wordt uitgevoerd. Niet te ingewikkeld, maar een aantal fundamentele vragen die worden gesteld, waardoor het klimaatadaptieve denken op gang wordt gebracht.
Op deze manier blijft klimaatadaptatie niet kleven aan een enkel individu die het toevallig belangrijk vindt, maar wordt het onderdeel van het beleidsproces bij ruimtelijke ontwikkelingen Ter plekke melden zich een aantal mensen om zo’n checklist op te stellen. “Alkmaar heeft een handreiking klimaatadaptatie die als voorbeeld zou kunnen dienen”, meldt Anna. Concreet aan de slag dus. De Community of Practice doet haar naam eer aan!